ویروئیدها

ویروئید­ها کوچکترین عوامل بیماری­زای گیاهی هستند که تقریبا 40 سال از شناسایی آن­ها می­گذرد. اصطلاح ویروئید اولین بار توسط دینر در سال 1971 برای توصیف عامل بیماری دوکی شدن غده سیب زمینی (PSTVd) به کار برده شد. ویروئید ها مولکول­های RNA بیمارگر، فاقد پوشش پروتئینی، حلقوی تک رشته ای و کوچک با طول چند صد نوکلئوتید (246 الی 402 نوکلئوتید) وبا ساختمان ثانویه متعدد هستند، آنها برای هیچ پلی پپتیدی کد نمی کنند و مستقل از هر ویروس گیاهی تکثیر می­یابند. آن­ها برای تکثیر (همانندسازی) حرکت و عملکردشان وابسته به پروتئین های میزبان می باشندویروئید ها در طول مولکول تک رشته ای خود دارای باند های مکمل بسیار زیادی هستند و همین امر باعث جفت شدن باز ها و ایجاد ساختار شبیه سنجاق سر با نواحی تک رشته ای و دو رشته ای (ساختمان ثانویه) می­شود.این ساختار علت پایداری بالای مولکول RNA ویروئید در شرایط مختلف می باشد. در حال حاضر ویروئید­ها در دو خانواده  Pospiviroidae و Avsunviroidae قرار دارند. ویروئید ها قادر به آلوده کردن هر دو گروه گیاهی دو لپه­ای و تک لپه­ای می باشند و تاکنون هیچ ویروئیدی که در انسان یا حیوانات ایجاد بیماری کند یافت نشده است. ویروئید­ها در بیشتر میزبان های خود به راحتی از طریق مکانیکی، بذر و دانه گرده انتقال می یابند. سهولت انتقال ویروئید ها با وجود نوکلئاز ها در محیط ممکن است به دلیل ساختمان ثانویه ویروئید ها و نیز متصل شدن ویروئیدها به برخی ترکیب های میزبانی طی فرایند انتقال باشد (جعفرپور، 1386).

علائم ماکروسکوپی بیماری های ویروئیدی

هیچ تفاوتی بین علائم بیماری های ویروئیدی با علایم ایجاد شده توسط ویروس ها وجود ندارد. این علائم شامل کوتولگی، ابلقی، بدشکلی برگ، بافت مردگی، روخمشی، تغییر رنگ برگ ها و... می باشد. برخی ویروئید ها تنها در اندام خاصی ایجاد تولید علائم می کنند، ولی برخی دیگر آثار عمومی بیشتری دارند؛ بعضی نیز در میزبان های خود فاقد علائم بوده و یا علائم خفیفی ایجاد می کنند. ومعمولا ایجاد علایم در شدت نور بالا و به خصوص دمای بالا گسترش می یابد. (جعفرپور، 1386).

ویروئید اگزوکورتیس مرکبات (CEVd)

خانواده :  Pospiviroidae

جنس:  Pospiviroid

گونه: Citrus exocortis viroid

اندازه: nt 374-368 ، 463 و 467

این بیماری اولین بار در سال 1948 از کالیفرنیا گزارش شد ( جعفرپور، 1386). بیماری اگزوکورتیس توسط یک ویروئید یا کملکسی از ویروئید ها ایجاد می شود. این بیماری در روی   Poncirus trifoliataو بیشتر هیبرید های ان مخصوصا سیترنگ و نیز Rangpur lime، لیمو شیرین فبسطینی، تعدادی از سیترون ها و لمون ها وتعدادی از واریته های مرکبات را تحت تاثیر قرار می دهد. در تعدادی ازواریته ها مثل sweet orange و sour orange، گریپ فروت، ماندارین و راف لمون بدون علائم است.علائم اگزوکورتیس شامل  کوتولگی درخت، شکاف روی پوست و شکاف هایی روی بخش هایی از پایه می باشد(باو، 1995). در درختان چهار تا هشت ساله­ی الوده، شکاف های عمودی روی پوست به وجود می آید و نار های نازک و باریکی از پوست خارجی درخت جدا می شود بر روی ساقه های جوان درختان حساس آلوده لکه های زردی نیز ممکن است ایجاد شود. ساقه و برگ برخی از ارقام مرکبات روخمشی را همراه شکاف خوردگی وسیاه شدگی رگبرگ ها و دمبرگ ها نشان می دهند   (جعفر پور، 1386). هیچ ناقل حشره ای برای برای اگزوکورتیس شناخته نشده اما ویروئید به وسیله شیره گیاهی مرکبات و میزبان های گیاهی غیر مرکبات قابل انتقال است و کاملا" مقاوم به گرما و خشکی و برخی مواد شیمیایی است (باو، 1995).

دامنه میزبانی این ویروئید محدود به خانواده مرکبات (Rutaceae) است. گونه های تشخیصی، تکثیری وسنجشی برای ویروئید اگزوکورتیس مرکبات شامل 1) پرتقال (sweet orang) 2) بالنگ اتراگ (Etrog citron) 3) گیاه مخملی (Gynura aurantiaca) 4) گوجه فرنگی رقم راتگرز می باشد (جعفر پور، 1386).

آلودگی زدایی پیوندک ها و ابزار ها با استفاده از محلول های شیمیایی مثل 5% سدیم هیپوکلریت برای جلوگیری از انتشار بیماری در نهالستان ها و باغات جاری توصیه می شود (باو،1995).

بیماری کاچکسیای مرکبات

خانواده : Pospiviroidae

جنس: Hostuviroid

گونه: Hop stunt viroid (HSVd-c) = Citrus viroid II (CVd-II)

اولین بار زایلوپروز به عنوان بیماری که پایه های لیمو شیرین را در کشور فلسطین تحت تاثیر قرار می دهد شناخته و توصیف شد. در سال 1950 یک بیماری با غلایم مشابه زایلوپروز اما orlando tangelo را آلوده می کند تحت نام کاچکسیا در فلوربدا توصیف شد ونشان داده شد که به وسیله پیوند قابل انتقال است. عامل کاچکسیا یک ویروئید طبیعی است که فرورفتگی هایی را در چوب مرکزی ایجاد می کند (stem pitting) و ترشح صمغ را در پوست را در ماندارین، تانجلو، لیمو شیرین، و بعضی از انواع مرکبات دیگر ایجاد می کند. رنج علائم از شدید در ارلاندو، wekiwia، کلمانتین و parsons special mandarin تا غیر قابل تشخیص در sweet orange، sour orange، گریپ فروت و trifoliate orange  است. هیچ ناقل حشره ای شناخته شده است . و می تواند با کاشت جدید مواد تکثیری سالم حذف شود (باو،1995).

منابع و ماخذ

  1. جعفر پور، ب. 1386. ویروئیدها (کوچکترین عوامل بیماریزای گیاهی  انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد ، 306 صفحه.
  2.    Bové.J. M. 1995. Virus and virus- like diseases of citrus in the near east region. FAO publication. 518 pp.
/ 0 نظر / 33 بازدید